استرس بخشی اجتناب ناپذیر در زندگی است که بسته به فشار روانی و کیفیت انطباق فرد با آن ممکن است منجر به بیماری و یا برعکس، به تجربهای مثبت تبدیل شود. انسان برای آنکه بتواند به کار و کوشش بپردازد میبایست کمی احساس استرس کند. این استرس سودمند، انسان را در جریان انجام کار هوشیار نگه میدارد. سازمان جهانی بهداشت بر اساس شاخص بار جهانی بیماریها برآورد کرده که بیماریهای روانی ازجمله استرسها دومین علت ناتوانیها خواهند بود.
ارزیابی شرایط کار در اروپا نشان داده است که در سال 2015، 36 درصد شاغلین در اروپا تقریباً همیشه تحتفشار روانی بوده و حدود 33 درصد مجبور به کار با سرعت بالاتر از حد توان خود بودهاند. حدود 16 درصد از این افراد برخوردهای اجتماعی نامناسب شامل درگیری فیزیکی، توهین و … را در محیط کار تجربه کردهاند. در ژاپن یک ارزیابی در خصوص حوادث شغلی مشخص کرد حدود 32 درصد شاغلین در معرض اضطراب و استرس شغلی در طی یک سال گذشته هستند.
اگر میزان استرس ناشی از انجام کار بیش از مقدار مجاز شود باعث بروز اختلالات جسمانی، روانی و رفتاری در شاغلین شده و تأثیر زیادی در کاهش بهرهوری سازمانی و افزایش حوادث دارد. عوامل روانی محیط کار و استرس شغلی برخلاف سایر عوامل زیانآور محیط کار مختص شغل خاصی نیستند، استرس شغلی وقتی رخ میدهد که بین نیازهای شغلی با تواناییها، قابلیتها و خواستههای فرد هماهنگی نباشد.
در شاغلین مراکز خدمات سلامت به خاطر ماهیت کار و محیط کار، این عوامل روانی و استرس شغلی با شدت بالاتری دیده میشوند و علاوه بر این مسلماً شاغلینی که دچار استرس هستند بیشتر اشتباه کرده و احتمال حوادث بیشتری در محیط کاریشان وجود دارد.
پیامدها استرس
عوامل متعددی باعث بروز حوادث محیط کار می شود؛ اما عامل انسانی باعث بروز 80 درصد این حوادث هستند. با افزایش عوامل استرس زای محیط کار عوارض مختلفی در شاغلین بروز میکند که در سه گروه زیر قرار میگیرند:
1- پیامدهای جسمانی استرس شغلی
در کوتاهمدت تپش قلب، برافروختگی، لرزش و تحریکپذیری و در بلندمدت بیماریهای قلب، اختلالات گوارشی، آسم، سردرد
2- پیامدهای روانی
اضطراب، احساس ناخرسندی، افسردگی، انزوا
3- پیامدهای رفتاری استرس شغلی
انجام نامنظم کار، افزایش حوادث، افزایش مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر
عوامل اصلی استرسزای شغلی در محیطهای کاری
زمان طولانی و پیاپی انجام کار یا حجم بالای کار
- انجام کار در ساعات غیرمتعارف شب و انجام کار شیفتی
- فقدان استراحت کافی حین کار
- داشتن مسئولیت جان دیگران
- احتمال بروز برخورد و درگیری با مراجعین یا همکاران
- عملکرد نامناسب ابزار و وسایل کار
- نور نامناسب در محیط کار
- وضعیتهای ناجور بدنی و غیر ارگونومیک در محیط کار
- عدم وجود حمایتهای شغلی، بیمهای و اجتماعی مناسب
- محرومیتهای اجتماعی و خانوادگی
نشانه های هشداردهنده وجود استرس شغلی در کارکنان
- احساس عدم توانایی در انجام مسئولیتهای محوله
- نخوابیدن به مقدار کافی یا خوابیدن بیشتر از حد معمول
- تغییرات قابلتوجه در وزن
- احساس خستگی مداوم
- از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که قبلاً موجب لذت بود
- بهسادگی خشمگین با تحریک شدن
- بروز سردردهای مکرر یا سایر دردهای حاد یا مبهم
- روی آوردن به داروهای روانگردان یا الکل و داروهای آرامشبخش و خوابآور
- احساس مداوم نگرانی یا اندوه
راهکارهای پیشگیری و کنترل استرس شغلی در کارکنان
- شناسایی و کنترل عوامل استرسزای محیط کار توسط تیم سلامت
- طراحی و تنظیم ساعت کار در شیفتهای کاری تا در آنها زمان استراحت و خواب کافی برای شاغلین فراهم شود.
- طراحی ارگونومیک محیط کار بهمنظور راحتی و احساس آرامش کارکنان
- به همراه داشتن یک همکار حتیالامکان حین کارهای طولانی و دشوار
- انجام ورزش بهطور متناوب و منظم در زمانهای ممکن
- انجام تنفس آهسته و عمیق هنگام احساس استرس و فشار (بهآرامی از بینی نفس بکشید چند ثانیه نگهدارید و آرام از دهان خارج کنید. 5 الی 10 بار این عمل را انجام دهید)
- داشتن خواب کافی در فواصل شیفتهای کاری
- انجام اقدامات درمانی و باز توانی مناسب در کارکنان دچار مشکلات روانی و بیماران
مواد غذایی ضد استرس
راه های زیادی برای مقابله با استرس و فشار عصبی وجود دارد، یکی از این راه ها استفاده از مواد غذایی است که در کنترل استرس نقش مهمی به عهده دارند .
آیا شما غذاهای ضد استرس را می شناسید؟
کربوهیدرات های پیچیده
مواد غذایی حاوی ویتامینC و مواد غذایی حاوی منیزیم
مواد غذایی حاوی منیزیم
روغن ماهی: اسید چرب امگا ۳ موجود در روغن ماهی باعث جلوگیری از افزایش زیاد هورمون های ایجاد کننده استرس و همچنین محافظت در برابر بیماری های قلبی عروقی می شود.
نوشیدنی های بدون کافئین.
پسته: هورمون آدرنالین (Adrenaline) در شرایط استرس زا، باعث افزایش فشار خون و ضربان قلب می شود. خوردن روزانه مقداری پسته باعث کنترل میزان ترشح این هورمون می شود .
آووکادو: یکی از بهترین راه ها برای کاهش فشار خون، گرفتن مقادیر کافی پتاسیم از مواد غذایی است. میوه آووکادو سرشار از پتاسیم است. سایر مواد غذایی حاوی پتاسیم بالا عبارتند از: پرتقال، زردآلو، آلو، شلیل، پرتقال، موز، طالبی، گرمک و… .
بادام: سرشار از ویتامین های مورد نیاز بدن است. ویتامین E موجود در بادام باعث تقویت سیستم ایمنی و ویتامین B موجود در آن باعث تقویت بدن در مقابله با شرایط استرس زا می شود .
سبزیجات خام: جویدن سبزیجات شکننده و ترد مانند هویج و کرفس از طریق مکانیکی باعث کاهش عادت به هم فشردن دندان ها در نتیجه استرس می شوند .
شیر: کلسیم موجود در شیر باعث کاهش اسپاسم عضلانی و ایجاد حالت آرامش در بدن می شود .